فیلم‌های جاده‌ای اروپایی؛ سینمای ویم وندرس، عباس کیارستمی و جاده‌های پیرامون
2026-10-21 - ۱۴۰۵-۰۷-۲۹
بازدید :
1001
مقدمه: جاده‌های اروپا، فلسفه‌ای‌تر از جاده‌های آمریکا
فیلم جاده‌ای آمریکایی درباره «فرار» است؛ فیلم جاده‌ای اروپایی درباره «جست‌وجو». این تفاوت، ریشه در تاریخ سینمای دو قاره دارد. در اروپا، جاده فضایی برای تأمل شد: ویم وندرس آلمانی شخصیت‌هایش را در سفری بی‌پایان به دنبال هویت می‌فرستد، عباس کیارستمی در جاده‌های اطراف تهران پرسش‌های مرگ و زندگی را مطرح می‌کند و روبرتو روسلینی با «سفر به ایتالیا» ازدواجی را در میان ویرانه‌های ناپل از هم می‌پاشاند. برای مسافر امروز، این فیلم‌ها ارزشی دوگانه دارند: هم عمیق‌ترین آثار سینمای سفرند و هم نقشه‌ای از زیباترین جاده‌های اروپا و خاورمیانه را پیش رو می‌گذارند — از گردنه‌های آلپ تا جاده‌های خاکی اطراف تهران، از ساحل آمالفی تا بزرگراه‌های انگلستان.
برای نمونه‌های آمریکایی، بهترین فیلم‌های جاده‌ای آمریکایی و برای آسیا و آمریکای لاتین، فیلم‌های جاده‌ای آسیایی و آمریکای لاتین را ببینید.
سه‌گانه جاده‌ای ویم وندرس؛ سفر به‌عنوان وضعیت وجودی
آلیس در شهرها (۱۹۷۴)
یک خبرنگار آلمانی در آمریکا، زنی را با دخترش «آلیس» ملاقات می‌کند؛ زن ناپدید می‌شود و مرد با دختربچه راهی سفری برای یافتن مادربزرگ او در آلمان می‌شود. فیلم از نیویورک و کارولینای شمالی شروع می‌شود و به آمستردام، مونیخ و شهرهای صنعتی «رور» در آلمان می‌رسد. بیشتر سکانس‌های آمریکایی واقعاً در همان مکان‌ها فیلم‌برداری شد.
حرکت اشتباه (۱۹۷۵)
دومین فیلم سه‌گانه، درباره نویسنده‌ای جوان که در سفری در سراسر آلمان با گروهی از آدم‌های سرگشته همراه می‌شود. فیلم‌نامه با همکاری پتر هانتکه نوشته شد و جایزه فیلم آلمان را گرفت. مسیر فیلم از شمال آلمان به باواریا و آلپ می‌رود.
در طول زمان (۱۹۷۶)
سومین و بلندترین فیلم سه‌گانه؛ یک تکنسین تعمیر پروژکتور سینما و یک کودک‌شناس، با یک کامیون در امتداد مرز آلمان شرقی و غربی سفر می‌کنند و سینماهای روستایی در حال تعطیل شدن را سر می‌زنند. این فیلم، نامه‌ای عاشقانه به سینما و به جاده است و جایزه فیپرشی جشنواره کن را گرفت.
پاریس، تگزاس (۱۹۸۴)
شاهکار وندرس و برنده نخل طلای کن. مردی بی‌حافظه در بیابان تگزاس پیدا می‌شود و با پسرش سفری از لس‌آنجلس به هیوستن و پاریسِ تگزاس می‌کند. لوکیشن‌ها: بیابان «بیگ بند» در تگزاس، لس‌آنجلس، هیوستن و شهر کوچک پاریس در تگزاس. موسیقی ری کودر، نیمی از تأثیر فیلم را می‌سازد.
| فیلم | سال | مسیر اصلی | امروز قابل پیمودن؟ |
|---|---|---|---|
| آلیس در شهرها | ۱۹۷۴ | آمریکا ← آمستردام ← مونیخ ← منطقه رور | بله؛ با قطار و خودرو |
| حرکت اشتباه | ۱۹۷۵ | شمال آلمان ← باواریا ← آلپ | بله؛ مسیر رمانتیک آلمان |
| در طول زمان | ۱۹۷۶ | مرز آلمان شرقی و غربی | بله؛ مسیر سبز مرزی سابق |
| پاریس، تگزاس | ۱۹۸۴ | بیابان بیگ بند ← لس‌آنجلس ← هیوستن | بله با خودرو (ویزای آمریکا) |
| آریزونا دریم | ۱۹۹۳ | نیویورک ← آریزونا ← آلاسکا | بله؛ مسیرهای بیابانی آریزونا |
عباس کیارستمی؛ جاده به‌عنوان زبان سینما
کیارستمی، بیشتر از هر کارگردان دیگری در جهان، «جاده» را به عنصر اصلی روایت تبدیل کرد. تقریباً همه فیلم‌های مهم او در خودرو می‌گذرند و همین، سینمای او را به نزدیک‌ترین تجربه به «سفر واقعی» تبدیل کرده است.
مسافر (۱۹۷۴)
پسربچه‌ای از قزوین می‌خواهد به تماشای مسابقه فوتبال در تهران برود؛ برای فراهم کردن پول، هر کاری می‌کند. فیلم، روایت یک سفر کوچک است که بزرگ‌ترین پرسش‌های اخلاقی را باز می‌کند. لوکیشن‌ها: قزوین و تهران.
خانه دوست کجاست؟ (۱۹۸۷)
پسری از روستای «کُکر» در شمال ایران، دفتر مشق دوستش را اشتباهی با خود برده و می‌خواهد آن را برگرداند. سفر کوتاه میان دو روستا، به یکی از مشهورترین روایت‌های سینمای ایران تبدیل شد. لوکیشن‌ها: روستاهای کُکر و پُشته در استان گیلان، نزدیک رشت.
طعم گیلاس (۱۹۹۷)
مردی میانسال با خودروی خود در جاده‌های خاکی اطراف تهران می‌چرخد و از چند نفر می‌خواهد کاری برایش انجام دهند. برنده نخل طلای جشنواره کن. لوکیشن‌ها: تپه‌های اطراف تهران و مسیرهای منتهی به شهرک‌های حومه‌ای.
باد ما را خواهد برد (۱۹۹۹)
گروهی مستندساز به روستایی دورافتاده در کردستان ایران می‌روند. لوکیشن اصلی: روستای «سیاه‌دَره» در منطقه اورامانات؛ روستایی پلکانی با معماری خشتی که امروز یکی از مقاصد خاص طبیعت‌گردی ایران است و در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارد.
چرا کیارستمی برای مسافر مهم است؟
- سفر آهسته: فیلم‌های او ریتم کندی دارند و به همین دلیل، تماشاگر را وادار به دیدن جزئیات می‌کنند — دقیقاً همان مهارتی که یک مسافر خوب نیاز دارد.
- گفت‌وگو در خودرو: خودرو در سینمای کیارستمی، فضای اعتراف است. در سفر واقعی هم، بیشترین گفت‌وگوهای عمیق در خودرو اتفاق می‌افتد.
- ایران به‌عنوان مقصد: روستاهای فیلم‌های کیارستمی — کُکر، سیاه‌دَره و تپه‌های اطراف تهران — امروز هم همان شکوه ساده را دارند و قابل بازدیدند.
سفر به ایتالیا (۱۹۵۴)؛ ناپل، پمپئی و فروپاشی یک ازدواج
«Viaggio in Italia» ساخته روبرتو روسلینی با بازی اینگرید برگمن و جرج سندرز، زوجی انگلیسی را نشان می‌دهد که برای فروش خانه‌ای ارثی به ناپل می‌روند و در میان موزه‌ها، ویرانه‌های پمپئی و کوه آتشفشانی وزوو، ازدواجشان از هم می‌پاشد. این فیلم را بسیاری آغازگر موج‌های نو در سینمای اروپا می‌دانند.
- لوکیشن‌ها: ناپل، پمپئی، وزوو، ساحل آمالفی و جزیره کاپری.
- راهنمای سفر: ناپل با پرواز از رم؛ پمپئی با قطار محلی «چیرکوم‌وزوویانا» در نیم ساعت قابل دسترسی است. ساحل آمالفی (پوزیتانو و آمالفی) در فصل بهار و پاییز بهترین حالت را دارد و در تابستان ترافیک سنگین است.
- ترکیب پیشنهادی: ناپل (۲ روز) + پمپئی (۱ روز) + ساحل آمالفی (۲ روز) + کاپری (۱ روز) = یک سفر شش‌روزه کامل.
- ویزا: شنگن ایتالیا.
دو نفر در جاده (۱۹۶۷)؛ اروپا از پشت شیشه خودرو
«Two for the Road» ساخته استنلی دونن با بازی آدری هپبورن و آلبرت فینی، دوازده سال از زندگی یک زوج را در پنج سفر جاده‌ای بین انگلستان و فرانسه روایت می‌کند. فیلم با ساختار غیرخطی، همان جاده‌ها را در زمان‌های مختلف نشان می‌دهد — تکنیکی که بعدها در سینما بسیار استفاده شد. لوکیشن‌ها در جنوب فرانسه، از جمله مسیر ساحلی ریویرا و جاده‌های پرووانس است. این فیلم، بهترین راهنمای بصری برای سفر جاده‌ای در جنوب فرانسه است.
لاک (۲۰۱۳)؛ تمام فیلم در یک خودرو
«Locke» ساخته استیون نایت، هشتاد و پنج دقیقه‌ای است که تماماً در داخل یک خودرو می‌گذرد: تام هاردی در نقش مهندسی که شب پیش از یک پروژه بزرگ، سوار خودرو می‌شود و در مسیر بزرگراه از بیرمنگام به لندن، با تلفن‌های متعدد، زندگی‌اش از هم می‌پاشد. فیلم‌برداری در بزرگراه واقعی M6 و اطراف بیرمنگام انجام شد. این فیلم، شدیدترین نمونه «سینمای خودرومحور» در دهه گذشته است و برای هر کسی که سفرهای جاده‌ای طولانی می‌کند، تجربه‌ای آشنا و تکان‌دهنده دارد.
مسیرهای جاده‌ای اروپا؛ راهنمای عملی
| مسیر | کشور | طول | مدت پیشنهادی | نکته |
|---|---|---|---|---|
| مسیر رمانتیک | آلمان | ۳۵۰ کیلومتر | ۳ تا ۴ روز | شهرهای قرون وسطی از وورتسبورگ تا فوسن |
| مسیر آلپ بزرگ | فرانسه | ۶۵۰ کیلومتر | ۴ تا ۵ روز | گردنه‌های آلپ؛ زمستان‌ها بسته |
| NC۵۰۰ | اسکاتلند | ۸۰۰ کیلومتر | ۵ تا ۷ روز | حلقه شمال اسکاتلند؛ خلوت و چشمگیر |
| مسیر اطلس | نروژ | ۸ کیلومتر (اما بخشی از مسیر بزرگ‌تر) | ۳ روز | جاده‌ای روی جزایر؛ پل‌های مشهور |
| ساحل آمالفی | ایتالیا | ۵۰ کیلومتر | ۲ روز | زیبا و بسیار شلوغ در تابستان |
| مسیر شاتوهای لوآر | فرانسه | ۳۰۰ کیلومتر | ۴ روز | قلعه‌های تاریخی و تاکستان‌ها |
| مسیر توسکانی | ایتالیا | ۲۰۰ کیلومتر | ۳ روز | تپه‌ها، سروها و شهرهای کوچک |
نکات حقوقی مهم: در فرانسه، ایتالیا، اسپانیا و نروژ، بزرگراه‌ها عوارضی‌اند؛ در سوئیس و اتریش باید «وینیِت» سالانه بخرید. ورود به مرکز بسیاری شهرهای اروپایی (ZTL در ایتالیا، LEZ در آلمان و انگلیس) بدون مجوز، جریمه سنگین دارد — این یکی از شایع‌ترین مشکلات مسافران با خودروی اجاره‌ای است.
آریزونا دریم (۱۹۹۳) و جولای (۲۰۰۰)؛ دو سفر جاده‌ای متفاوت
آریزونا دریم
وندرس در این فیلم، جانی دپ را در نقش جوانی نیویورکی قرار می‌دهد که به آریزونا می‌رود و در آنجا با زنی عجیب (فی داناوی) و دخترخوانده‌اش (لیلی تیلور) آشنا می‌شود. فیلم، جایزه خرس نقره‌ای جشنواره برلین را گرفت و ترکیبی سوررئال از بیابان آریزونا، کادیلاک‌های قدیمی و رؤیاهای پرواز است. لوکیشن‌ها: آریزونا، نیویورک و بخش‌هایی از یوتا.
جولای (Im Juli، ۲۰۰۰)
کمدی جاده‌ای آلمانی فاتح آکین درباره معلمی که برای دنبال کردن عشقش، از هامبورگ تا استانبول سفر می‌کند. مسیر فیلم از آلمان، اتریش، مجارستان، رومانی، بلغارستان و ترکیه می‌گذرد — دقیقاً همان مسیری که بسیاری از مسافران اروپایی برای رسیدن به ترکیه طی می‌کنند. این فیلم، یکی از بهترین معرفی‌ها برای سفر زمینی به استانبول است.
داستان استریت و سفرهای فرانسوی؛ جاده‌های آرام
«داستان استریت» (۱۹۹۹) که تولید مشترک فرانسه، انگلیس و آمریکاست و با سرمایه فرانسوی ساخته شد، نمونه‌ای است از اینکه چگونه سینمای اروپا، حتی روایتی کاملاً آمریکایی را با ریتم و حس اروپایی می‌سازد. در همان حال‌وهوا، چند اثر اروپایی دیگر را می‌توان نام برد:
- مرد باران (Rain Man، ۱۹۸۸): تولید آمریکایی اما با حس اروپایی؛ سفر دو برادر از سینسیناتی به لس‌آنجلس. برنده چهار اسکار از جمله بهترین فیلم.
- سه روز و یک زندگی: آثار جاده‌ای کوتاه فرانسوی که ریتم سفر آهسته را جشن می‌گیرند.
- مسافران شب: فیلم‌های اسپانیایی و پرتغالی با محوریت جاده‌های ایبری.
راهنمای عملی سفر جاده‌ای در اروپا
ویزا و ورود
برای همه مسیرهای اروپایی، مسافران ایرانی به ویزای شنگن نیاز دارند. فرآیند شامل تکمیل فرم آنلاین، وقت سفارت، انگشت‌نگاری، ارائه برنامه سفر، رزرو اقامت، بیمه مسافرتی با پوشش حداقل سی هزار یورو و مدارک مالی است. انگلستان، ایرلند و نروژ قوانین متفاوت دارند: انگلیس ویزای جداگانه می‌خواهد، در حالی که نروژ و سوئیس عضو پیمان شنگن‌اند.
اجاره خودرو
- سن و سابقه: بیشتر شرکت‌ها حداقل سن بیست و یک تا بیست و پنج سال و حداقل یک سال سابقه رانندگی می‌خواهند؛ زیر بیست و پنج سال، «هزینه راننده جوان» اضافه می‌شود.
- کارت اعتباری: تحویل خودرو معمولاً نیازمند کارت اعتباری به نام راننده اصلی است؛ بدون آن، اجاره ممکن نیست.
- گیربکس: در اروپا، اکثر خودروها دنده دستی‌اند. اگر دنده اتوماتیک می‌خواهید، باید از قبل و با هزینه بیشتر رزرو کنید.
- مرزها: عبور با خودروی اجاره‌ای از مرز کشورها، نیاز به اجازه کتبی شرکت اجاره‌کننده دارد؛ در غیر این صورت، بیمه در کشور دوم اعتبار ندارد.
هزینه‌ها و صرفه‌جویی
| قلم | نکته صرفه‌جویی |
|---|---|
| سوخت | در لوکزامبورگ و اتریش ارزان‌تر از ایتالیا و نروژ است؛ پیش از عبور مرز باک را پر کنید |
| عوارض | در فرانسه و ایتالیا به‌صورت خودکار ثبت می‌شود؛ در سوئیس و اتریش وینیِت بخرید |
| اقامت | خانه‌های روستایی و مهمان‌خانه‌های بین‌شهری ارزان‌تر از هتل مرکز شهرند |
| غذا | بازارهای محلی و «منوی روز» رستوران‌ها تا چهل درصد ارزان‌تر از منوی اصلی‌اند |
| پارکینگ | هتل‌های حومه با پارکینگ رایگان و اتصال حمل‌ونقل عمومی، به‌صرفه‌ترند |
قوانین رانندگی که باید بدانید
- اولویت از راست: در بیشتر کشورهای اروپایی، در تقاطع‌های بدون تابلو، حق تقدم با خودروی سمت راست است.
- روشن بودن چراغ در روز: در بسیاری کشورها از جمله نروژ، سوئد، لهستان و ایتالیا الزامی است.
- محدودیت الکل: در بیشتر کشورها عملاً صفر است؛ در ایتالیا و فرانسه برای رانندگان تازه‌کار سخت‌گیرانه‌تر.
- جریمه‌های دوربین: جریمه سرعت در اروپا ماه‌ها بعد به آدرس شما یا شرکت اجاره‌کننده ارسال می‌شود و شرکت، هزینه رسیدگی را هم از کارت شما کسر می‌کند.
پرسش‌های پرتکرار
برای سفر جاده‌ای در اروپا، گواهینامه بین‌المللی لازم است؟ در بیشتر کشورهای اروپایی، گواهینامه بین‌المللی به‌همراه گواهینامه اصلی الزامی است. شرکت‌های اجاره خودرو پیش از تحویل، هر دو را چک می‌کنند.
بهترین فصل برای مسیرهای آلپی کدام است؟ ژوئن تا سپتامبر. گردنه‌های بزرگ مثل «استلویو» و «ایزران» از اکتبر تا مه به دلیل برف بسته‌اند.
آیا روستاهای فیلم‌های کیارستمی قابل بازدیدند؟ بله. کُکر در گیلان، سیاه‌دَره در کردستان و مسیرهای اطراف تهران همه قابل دسترسی‌اند و گردشگران سینمایی در سال‌های اخیر به آن‌ها توجه بیشتری کرده‌اند.
کدام مسیر اروپایی برای سفر اول بهتر است؟ مسیر رمانتیک آلمان یا شاتوهای لوآر در فرانسه؛ هر دو کوتاه، کم‌ریسک و با زیرساخت گردشگری قوی. NC۵۰۰ اسکاتلند و مسیر اطلس نروژ برای سفر دوم مناسب‌ترند.
نکته حرفه‌ای ویزاجت: در سفرهای جاده‌ای اروپایی، «نوع ویزا» را با برنامه تنظیم کنید. اگر قصد دارید در چند کشور شنگن رانندگی کنید، باید از کشوری درخواست ویزا کنید که بیشترین شب‌ها را در آن می‌گذرانید — نه از کشوری که اولین ورود شماست. اشتباه در این قاعده، یکی از دلایل رایج رد شدن درخواست یا حتی مشکل در مرز است. نکته دوم، «خودرو را با بیمه کامل و بدون فرانشیز اجاره کنید»: در اروپا، خسارت‌های کوچک (خط و خش، سنگ‌پریدگی شیشه) بسیار رایج‌اند و بدون پوشش کامل، هزینه‌شان چند صد یورو می‌شود. نکته سوم، «محدودیت‌های شهری را پیش از رزرو هتل چک کنید»: بسیاری هتل‌های مرکز شهر در منطقه ممنوعه تردد (ZTL) قرار دارند و ورود با خودروی شخصی جریمه دارد. برای اخذ ویزای شنگن (فرانسه، ایتالیا، آلمان، اسپانیا، هلند، یونان)، ویزای انگلیس و نروژ، وقت سفارت، بیمه مسافرتی و پیکاپ پاسپورت، با کارشناسان ویزاجت تماس بگیرید یا فرم درخواست را در وب‌سایت تکمیل کنید.
