شهر باستانی شهِیان و طاق‌های یادبود تانگ‌یوه؛ سنگ‌نگاره‌های اخلاق کنفوسیوسی

مقدمه: سنگ‌هایی که یک نظام اخلاقی را روایت می‌کنند

در حاشیه یک روستا در استان آنهوئی، هفت طاق سنگی بزرگ در یک ردیف و در میان مزارع قرار گرفته‌اند. این طاق‌ها هیچ کاربرد دفاعی یا مذهبی ندارند؛ هرکدام برای بزرگداشت یک فرد و یک فضیلت اخلاقی ساخته شده است: وفاداری، نیکوکاری، احترام به والدین، و پاکدامنی. این مجموعه، به نام طاق‌های یادبود تانگ‌یوه شناخته می‌شود و یکی از غنی‌ترین اسناد تاریخ اجتماعی چین است.

در چند کیلومتری آن، شهر باستانی شهِیان قرار دارد که برای قرن‌ها مرکز اداری و فرهنگی منطقه هوئی‌ژو بود. در این مقاله از وبلاگ ویزاجت، این دو مقصد و فرهنگ متمایز هوئی‌ژو را بررسی می‌کنیم؛ فرهنگی که ترکیبی از ثروت بازرگانی، تعلیم کنفوسیوسی و ذوق هنری است و در معماری، آشپزی و صنایع دستی این منطقه باقی مانده است.

طاق‌های یادبود چیستند و چرا ساخته می‌شدند؟

طاق یادبود یا «پای‌فانگ»، یک سازه دروازه‌مانند است که در فرهنگ چینی برای بزرگداشت یک فرد، یک رویداد یا یک فضیلت ساخته می‌شد. این طاق‌ها در ورودی روستاها، کنار معابد، روی پل‌ها و در مسیرهای اصلی قرار می‌گرفتند و پیامی عمومی داشتند: جامعه، این ارزش را ارج می‌نهد.

ساخت یک طاق یادبود، نیازمند مجوز رسمی بود. معمولاً مقامات محلی، یک فرد شایسته را به دربار معرفی می‌کردند و پس از تأیید، اجازه ساخت صادر می‌شد. این فرایند، هزینه‌بر بود و ساخت طاق، نشانه‌ای از جایگاه اجتماعی خانواده محسوب می‌شد.

در منطقه هوئی‌ژو، که ثروت بازرگانی و سنت علمی قوی داشت، ساخت این طاق‌ها رواج ویژه‌ای یافت. امروز بیش از صد طاق یادبود در این منطقه باقی مانده است که مجموعه تانگ‌یوه، مشهورترین و منسجم‌ترین آن‌هاست.

تانگ‌یوه؛ هفت طاق و چهار فضیلت

مجموعه تانگ‌یوه از هفت طاق تشکیل شده که شش تای آن‌ها در دوره دودمان‌های مینگ و چینگ ساخته شده‌اند و یک طاق، ریشه‌ای کهن‌تر دارد. این طاق‌ها در یک ردیف و در امتداد یک مسیر روستایی قرار گرفته‌اند و هرکدام به یکی از چهار فضیلت اصلی اخلاق کنفوسیوسی اختصاص دارد: وفاداری به حکومت، نیکوکاری و عدالت، احترام و فرزندپروری، و پاکدامنی.

داستان‌های پشت هر طاق، روایت‌هایی انسانی و گاهی تلخ هستند. برخی از آن‌ها به مقاماتی اختصاص دارند که در دوران سختی، وفاداری خود را حفظ کردند. برخی به بازرگانانی که در زمان قحطی، انبارهای غله خود را میان مردم تقسیم کردند. و برخی به زنانی که پس از مرگ همسر، تا پایان عمر تنها ماندند و به تربیت فرزندان پرداختند؛ مفهومی که در اخلاق سنتی چین، اوج پاکدامنی محسوب می‌شد.

یک طاق نیز به پدری اختصاص دارد که فرزندش به مقام بالایی رسید و او با فروتنی و دوری از قدرت، مورد احترام قرار گرفت. این تنوع موضوعی نشان می‌دهد که نظام اخلاقی کنفوسیوسی، تنها درباره مقام سیاسی نبود؛ نیکوکاری، فروتنی و وظیفه خانوادگی نیز جایگاهی هم‌سطح داشتند.

امروز این طاق‌ها در میان مزارع و باغ‌ها قرار دارند و منظره‌ای بسیار زیبا می‌سازند؛ به‌ویژه در بهار با شکوفه‌ها و در پاییز با رنگ‌های زرد و سرخ. بازدید از مجموعه، با توضیح داستان هر طاق، حدود یک تا یک و نیم ساعت زمان می‌برد. بدون دانستن این داستان‌ها، آن‌ها تنها سازه‌های سنگی هستند.

شهر باستانی شهِیان؛ مرکز هوئی‌ژو

شهِیان برای بیش از هزار سال، مرکز اداری منطقه هوئی‌ژو بود. این منطقه که شامل شش شهرستان می‌شد، از قرن دوازدهم تا اوایل قرن بیستم، یک واحد فرهنگی و اقتصادی منسجم بود و بازرگانان آن در سراسر چین فعالیت می‌کردند.

امروز هسته قدیمی شهر، ترکیبی از بافت تاریخی حفظ‌شده و بازسازی است. مهم‌ترین عناصر آن:

دیوار و دروازه‌های شهر: بخش‌هایی از دیوار قدیمی و یک دروازه بازسازی‌شده با برج چندطبقه که نقطه ورود نمادین به شهر است.

پل یوگوانگ: یک پل سنگی قوسی بزرگ که در قرن شانزدهم میلادی ساخته شد و از بزرگ‌ترین پل‌های قوسی تک‌دهانه چین است. این پل روی رودخانه‌ای در حاشیه شهر قرار دارد و امروز یکی از نمادهای آن است. دیدن پل در غروب، با نور گرم روی سنگ‌های قدیمی، از زیباترین لحظه‌های بازدید است.

خانه‌های اشراف و بازرگانان: چند خانه بزرگ با حیاط مرکزی، منبت‌کاری‌های چوبی، گچ‌بری و سنگ‌نگاره حفظ شده‌اند و به موزه تبدیل گردیده‌اند. این خانه‌ها، نمونه‌های عالی معماری مسکونی هوئی‌ژو هستند.

کوچه‌های سنگ‌فرش و محله‌های قدیمی: شبکه‌ای از کوچه‌های باریک با دیوارهای سفید و سقف‌های طوسی که در آن‌ها زندگی محلی جریان دارد.

موزه و فضاهای فرهنگی: نمایشگاه‌هایی درباره تاریخ هوئی‌ژو، بازرگانی، خوشنویسی، صنایع دستی و آموزش در این منطقه وجود دارد.

معماری هوئی‌ژو؛ ویژگی‌های متمایز

سبک معماری این منطقه، یکی از هشت سبک اصلی معماری سنتی چین است و ویژگی‌های بصری روشنی دارد. درباره روستاهای معروف این سبک، مقاله اختصاصی در همین دسته‌بندی موجود است، اما اصول کلی آن:

• دیوارهای سفید و سقف‌های طوسی: ترکیب رنگی که به نماد بصری این سبک تبدیل شده است. دیوارها با گچ سفید پوشانده و لبه بام‌ها با کاشی خاکستری و لبه‌های برآمده ساخته می‌شدند.
• دیوارهای آتش‌بر پلکانی: دیوارهای بلندی که از سطح سقف بالاتر می‌روند و به شکل پلکانی ساخته می‌شوند. کارکرد اصلی آن‌ها، جلوگیری از گسترش آتش میان خانه‌های متراکم بود.
• حیاط مرکزی کوچک: خانه‌ها حول یک حیاط کوچک و روباز ساخته می‌شدند که نور و تهویه را تأمین می‌کرد و محل جمع شدن خانواده بود.
• سه هنر تزئینی: منبت چوبی، سنگ‌نگاره و گچ‌بری، سه هنری هستند که در ورودی‌ها، تیرها، ستون‌ها و طاق‌ها به کار رفته‌اند. موضوعات آن‌ها شامل داستان‌های تاریخی، گل و پرنده، صحنه‌های زندگی روستایی و نمادهای خوش‌یمن است.
• ورودی‌های تزئین‌شده: دروازه ورودی خانه‌ها با قاب سنگی حکاکی‌شده و سردر تزئینی ساخته می‌شد که جایگاه اجتماعی صاحب خانه را نشان می‌داد.

فرهنگ هوئی‌ژو؛ بازرگانی، تحصیل و هنر

منطقه هوئی‌ژو، کوهستانی و با زمین کشاورزی محدود بود. همین کمبود، ساکنان را به بازرگانی روی آورد. از قرن پانزدهم میلادی، بازرگانان هوئی به یکی از قدرتمندترین گروه‌های تجاری چین تبدیل شدند و در حوزه‌های نمک، چای، چوب، پارچه و امور مالی فعالیت کردند.

اما ثروت آن‌ها، به شکل خاصی خرج شد. برخلاف برخی بازرگانان نوکیسه، بازرگانان هوئی سرمایه خود را در سه حوزه به کار بردند: ساخت خانه‌های زیبا، تأمین هزینه تحصیل فرزندان برای قبولی در آزمون‌های سلطنتی، و حمایت از هنر. نتیجه، فرهنگی بود که در آن ثروت، تحصیلات و ذوق هنری به هم گره خورده بودند.

این منطقه، خوشنویسان، نقاشان، حکاکان مهر، سازندگان مرکب و کاغذ و صاحب‌نظران ادبی بسیاری پرورش داد. مکتب نقاشی هوئی‌ژو، یکی از مکاتب مهم نقاشی منظره چینی است. همچنین چهار شیء اصلی مطالعه که در سنت چینی ارزشمندند، در این منطقه با کیفیت استثنایی تولید می‌شدند و هنوز هم تولید می‌شوند.

این پیشینه فرهنگی، دلیل آن است که بازدید از این منطقه، فراتر از دیدن ساختمان‌های زیباست؛ شما با یک نظام فکری و اجتماعی روبه‌رو هستید که معماری، هنر، تجارت و اخلاق را به هم پیوند می‌زد.

برنامه بازدید، دسترسی و نکات عملی

دسترسی: شهِیان در فاصله حدود سی کیلومتری شهر تون‌شی و مرکز استان قرار دارد. از شهر هوانگ‌شان با قطار سریع‌السیر یا خودرو قابل دسترسی است. تاکسی و اتوبوس‌های محلی نیز در دسترس‌اند.

برنامه پیشنهادی یک روز: صبح، بازدید از طاق‌های یادبود تانگ‌یوه با راهنما یا توضیحات نمایشگاه (یک و نیم ساعت). سپس حرکت به شهر شهِیان و بازدید از پل یوگوانگ، خانه‌های تاریخی و کوچه‌های قدیمی (دو تا سه ساعت). ناهار با غذای محلی هوئی‌ژو. بعدازظهر، بازدید از یک روستای تاریخی کوچک در اطراف یا بازگشت به تون‌شی برای دیدن خیابان قدیمی.

بهترین فصل: بهار (مارس تا می) با شکوفه‌های درختان میوه در مزارع اطراف طاق‌ها، و پاییز (اکتبر و نوامبر) با رنگ‌های برگ و هوای خشک. تابستان گرم و مرطوب است و زمستان سرد اما خلوت.

نکات: برای درک طاق‌های تانگ‌یوه، حتماً توضیحات یا راهنما داشته باشید؛ بدون آن، بازدید سطحی می‌ماند. کفش راحت بپوشید؛ کوچه‌ها سنگ‌فرش و ناهموارند. پول نقد همراه داشته باشید؛ در برخی غرفه‌های کوچک، پرداخت موبایلی چینی تنها گزینه است. در روستاهای مسکونی، از ورود به حیاط‌های خصوصی خودداری کنید و پیش از عکاسی از ساکنان اجازه بگیرید.

غذای هوئی‌ژو

آشپزی این منطقه، یکی از هشت سنت اصلی آشپزی چین است و ویژگی‌های خاص خود را دارد: استفاده از مواد محلی کوهستانی مانند قارچ، بامبو و گیاهان وحشی، پخت طولانی با حرارت ملایم، طعم‌های شور و چرب‌تر نسبت به آشپزی جنوبی، و اهمیت خاص به مواد تخمیری.

چند غذای شاخص: ماهی تخمیری با رنگ سرخ که بوی تندی دارد اما طعم آن برای دوستدارانش بی‌نظیر است؛ خورش گوشت با سبزیجات کوهی و بامبو؛ توفوی بوداده با سس؛ و انواع سوپ‌های کوهستانی. اگر به طعم‌های قوی و تخمیری علاقه ندارید، پیش از سفارش درباره ماهیت غذا بپرسید.

پرسش‌های پرتکرار

چقدر زمان لازم است؟ برای طاق‌های تانگ‌یوه و شهر شهِیان، یک روز کامل. اگر روستاهای اطراف را اضافه کنید، دو روز.

آیا برای کودکان مناسب است؟ فضای باز مزارع اطراف طاق‌ها برای کودکان جالب است، اما داستان‌های تاریخی برایشان سنگین است. پل و کوچه‌ها جذاب‌ترند.

تفاوت شهِیان با روستاهای معروف این منطقه چیست؟ شهِیان یک شهر واقعی با زندگی روزمره است، در حالی که روستاهای معروف، فضاهای گردشگری‌تری هستند. شهِیان اصیل‌تر و خلوت‌تر است.

آیا اقامت در شهِیان ممکن است؟ بله؛ مهمان‌خانه‌های سنتی در خانه‌های قدیمی بازسازی‌شده فعال‌اند و تجربه‌ای خاص ارائه می‌دهند.

بهترین زمان برای عکاسی از طاق‌ها کیست؟ صبح زود با نور جانبی، یا غروب با نور گرم. در بهار، شکوفه‌های مزارع، پس‌زمینه عالی می‌سازند.

نکته حرفه‌ای ویزاجت: طاق‌های تانگ‌یوه را بدون داستان نبینید. هر طاق، روایت یک انسان است؛ یک بازرگان که در قحطی انبارش را باز کرد، یک مقام که از فساد امتناع کرد، یک مادر که تنها فرزندش را بزرگ کرد. وقتی این داستان‌ها را بدانید، هفت سازه سنگی به هفت زندگی تبدیل می‌شوند. تورهای فرهنگی ویزاجت با راهنمای آشنا به تاریخ هوئی‌ژو، همین روایت را ارائه می‌دهند.

برای دریافت برنامه کامل آنهوئی با راهنمای فارسی‌زبان و اقامت در خانه‌های سنتی، با کارشناسان ویزاجت تماس بگیرید یا فرم درخواست را در وب‌سایت تکمیل کنید.