در جنوب شرقی استان گانسو، چهل و پنج کیلومتری شهر تیان‌شویی، تپه‌ای سرخ‌رنگ از جنس سنگ‌ریزه فشرده از جنگل بالا رفته است که شکلش، از دور به انبار گله‌ای سنتی چین می‌ماند؛ همان که نامش را ساخته: «مایجیشان» یعنی «تپه انبار کاه». اما آنچه این تپه را به یکی از چهار مجموعه غار بزرگ چین بدل کرده، درون و بر آن است: بیش از دویست غار و طاقچه که در ارتفاع سی تا هشتاد متری بر بدنه عمودی صخره کنده شده‌اند و درونشان، بیش از هفت هزار مجسمه گلی و سنگی و نزدیک به هزار متر مربع نقاشی دیواری جای دارد؛ گنجینه‌ای که قرن‌ها روی گذرگاه جنوبی جاده ابریشم ساخته و پرداخته شد و در سال ۲۰۱۴، به‌عنوان بخشی از «میراث جاده ابریشم: شبکه مسیرهای کریدور تیان‌شان» در فهرست یونسکو ثبت گردید.
مایجیشان را «نگارخانه بزرگ مجسمه‌سازی شرق» نامیده‌اند؛ و برخلاف موگائو که ستاره‌اش نقاشی دیواری است و لونگ‌من که سنگ‌تراشی است، مایجیشان قلمرو مجسمه‌های گلی است: پیکره‌هایی با لطافت چهره و حالت‌های انسانی که در هیچ مجموعه دیگری در چین به این تراکم و کیفیت دیده نمی‌شوند.
سنگ تپه مایجیشان، سنگ‌ریزه فشرده‌ای نرم است که برای کندِ مجسمه مستقیم، دوام نداشت؛ هنرمندان از قرن چهارم و پنجم میلادی راه دیگری برگزیدند: بدنه مجسمه را با چوب و نی می‌ساختند، رویش را با لایه‌های گل کاه‌دار شکل می‌دادند و در نهایت، رنگ می‌زدند. نتیجه، پیکره‌هایی با انعطاف بیانی شگفت شد — چین لباس‌ها، حالت انگشتان، حتی عضلات گردن، نرم‌تر و طبیعی‌تر از سنگ از آب درآمد. اما گل، در برابر رطوبت آسیب‌پذیر است؛ راز بقای این آثار، اقلیم خاص مایجیشان است: صخره رو به جنوب و زیر لبه‌ای سنگی پناه گرفته، باد و باران مستقیم کم می‌خورد و جنگل انبوه اطراف، رطوبت و گرد و غبار بیابانی را فیلتر میکند. امروز، غارها با درهای توری و پایش دائمی آب‌وهوا حفاظت می‌شوند و در بخش‌هایی، مرمت‌گران در حضور بازدیدکنندگان مشغول کارند.
برجسته‌ترین منظره بیرونی مایجیشان، گروه مجسمه‌های عظیم بخش غربی صخره است: بودایی نشسته به ارتفاع بیش از پانزده متر (بازسازی و تکمیل دوره‌های بعد روی هسته کهن) با دو بودیساتوای ایستاده در دو سو؛ از پایین صخره، ابهت این ترکیب با پس‌زمینه جنگل و آسمان، نفس‌گیر است و قاب نخستین عکس هر بازدیدکننده.
شهرت هنری مایجیشان به «چهره‌ها» است. مجسمه‌سازان اینجا، از قالب خشک و آیینی فاصله گرفتند و پیکره‌هایی با حالات زمینی ساختند: شامنی بودایی‌ها (شاگردان بودا) با ابروهای گره‌خورده در تفکر، بودیساتوای جوان با لبخندی نیمه و نگاهی که انگار به بیننده خیره است، و اهداکنندگان با لباس درباری دوره‌های مختلف. مورخان هنر، این پیکره‌ها را «آلبوم چهره‌های چین باستان» می‌نامند؛ از وی شمالی تا مینگ، سبک‌ها لایه‌لایه روی هم نشسته‌اند.
ورود به داخل همه غارها آزاد نیست؛ غارهای شاخص، با راهنمای مجموعه و در گروه‌های کوچک بازدید می‌شوند و عکاسی درون بعضی‌ها ممنوع است. بلیط عمومی، دسترسی به مسیرهای بیرونی و چند غار منتخب را می‌دهد؛ بلیط «ویژه» با راهنما، غارهای کلیدی بیشتری را باز میکند و برای علاقه‌مندان جدی، ارزش اختلاف قیمت را دارد. توضیحات راهنما عمدتاً چینی است؛ اگر انگلیسی یا فارسی لازم دارید، راهنمای همراه از پیش هماهنگ کنید.
تیان‌شویی، شهری با تاریخ هشت هزار ساله در باور چینی، زادگاه منسوب «فوخی» است: نخستین امپراتور اسطوره‌ای چین که به روایت‌ها، هشت‌ضلعی‌ها (باگوآ)، تور ماهیگیری و ازدواج را به انسان آموخت. زیارتگاه فوخی در مرکز شهر، مجموعه‌ای با تالارها و درختان کهنسال است و هر سال، مراسم بزرگداشت ملی در آن برگزار می‌شود. دیدنی دیگر شهر، «باغ عمارت‌های تاریخی» و محله‌های قدیمی با خانه‌های حیاط‌دار شمال‌غربی است. تیان‌شویی همچنین به سیب‌هایش معروف است؛ دشت‌های اطراف شهر، از بزرگترین تولیدکنندگان سیب چین‌اند و در پاییز، غرفه‌های سیب سرخ در همه جای شهر هست.
تیان‌شویی، خاستگاه یکی از محبوب‌ترین غذاهای خیابانی شمال غرب چین است: «تیان‌شویی تانگ‌تانگ» یا همان غذای ترکیبی معروف منطقه با سس فلفل معطر و روغن چیلی تیان‌شویی؛ غذاهای نودلی محلی (نودل دست‌کش چانگ‌شوفان) و کباب‌های بازار شبانه نیز پرطرفدارند. عطر فلفل چیلی تیان‌شویی، شهرتی ملی دارد و سوغات محبوبی است.
مایجیشان، حلقه شرقی زنجیره غارهای جاده ابریشم است و طبیعی‌ترین ترکیبش، «شی‌آن + تیان‌شویی» است: از شی‌آن با ارتش سفالین و پاگوداهایش (یک و نیم ساعت قطار تا تیان‌شویی) و ادامه به لانژو. برای پیمایش کامل کریدور، ترتیب کلاسیک این است: شی‌آن، تیان‌شویی (مایجیشان)، لانژو (موزه استان)، وووی (لیتای)، ژانگ‌یه (دانسیا)، جیایوگوان (دژ)، دون‌هوانگ (موگائو و یاردانگ)؛ مسیری ریلی که مقالات هر ایستگاهش در همین وبلاگ موجود است. غارهای کوچک‌تر مسیر — غارهای گانگ‌تانگ‌سی نزدیک وووی و معبد صخره‌ای بینگ‌لینگ نزدیک لیوجیا‌شیا (مقاله لانژو) — برای علاقه‌مندان جدی، توقف‌های اختیاری ارزشمندی‌اند.
مایجیشان با موگائو کدام اولویت دارد؟ اگر فقط یکی را می‌رسید و مسیرتان به دون‌هوانگ می‌رود، موگائو (به‌خاطر مقیاس، نقاشی‌ها و شهرت جهانی). اما اگر از شی‌آن یا لانژو می‌آیید و به مجسمه‌سازی علاقه دارید، مایجیشان تجربه‌ای فشرده‌تر و خلوت‌تر است و هیچ‌کدام جای دیگری را پر نمی‌کنند؛ در سفر کامل کریدور، هر دو جا می‌شوند.
ترس از ارتفاع دارم؛ بازدید ممکن است؟ بله؛ مسیرهای اصلی پایین و میانه صخره، نرده‌کشی کامل دارند و غارهای شاخص متعددی در همان سطوح هست. تنها «پل آسمانی» بخش مرتفع، گذرگاهی باریک‌تر است که می‌توانید ردش کنید.
عکاسی چقدر آزاد است؟ در محوطه بیرونی و مقابل مجسمه‌های بزرگ آزاد؛ داخل غارهای دارای نقاشی، معمولاً ممنوع یا بدون فلاش و با محدودیت. سه‌پایه در مسیرهای باریک، عملاً ناممکن است.
با کودکان برویم؟ برای کودکان بالای هفت سال با توضیح داستان‌ها جذاب است؛ پله‌ها زیادند و کالسکه در مسیر ممکن نیست. جنگل پایین صخره و حوض‌های نیلوفر، فضای بازی طبیعی خوبی دارند.
نکته حرفه‌ای ویزاجت: بهترین استراتژی بازدید مایجیشان، «معکوس» است: برخلاف اکثر مردم که از ورودی اصلی بالا می‌روند، از راهنما بخواهید (یا تابلوها را دنبال کنید) تا از بخش غربی آغاز کنید؛ اول جمعیت تورها به شرق صخره می‌رود و شما در غرب، با بودای غول‌پیکر و غارهای مرتفع خلوت‌تر روبه‌رو می‌شوید، سپس با جریان جمعیت به غارهای شاخص شرقی می‌پیوندید. نکته دوم، بلیط ویژه است: اگر اهل هنرید، بدون آن، مهم‌ترین غارها (از جمله چهره معروف غار ۴۴) را فقط از دور می‌بینید؛ اختلاف قیمتش به‌اندازه یک ناهار است و تجربه را دو برابر میکند. نکته سوم زمان‌بندی فصلی: اگر پاییز می‌روید، هفته سوم مهر را هدف بگیرید؛ همزمانی سرخی جنگل مایجیشان با آسمان شفاف گانسو، زیباترین حالت سال مجموعه است و چون از اوج سفرهای داخلی گذشته‌اید، صف‌ها کوتاه‌ترند.
برای تنظیم برنامه تیان‌شویی و مایجیشان، خرید بلیط ویژه با راهنما و رزرو قطار سریع‌السیر کریدور، با کارشناسان ویزاجت تماس بگیرید یا فرم درخواست را در وب‌سایت تکمیل کنید.
چمدونت رو ببندی ویزات حاظره
