شهر قدیمی کاشغر؛ مسجد عیدگاه، بازار یکشنبه و کوچه‌های گلی هزار ساله
مقدمه: آخرین شهر بزرگ جاده ابریشم در غربی‌ترین نقطه چین، در لبه بیابان تاکلامکان و پای کوه‌های پامیر، شهری قرار دارد که برای بیش از دو هزار سال، چهارراه اصلی جاده ابریشم بوده است. کاروان‌ها از شرق، غرب، شمال و جنوب به این نقطه می‌رسیدند، بارهای خود را تعویض می‌کردند و دوباره به راه می‌افتادند. این شهر، کاشغر است. برخلاف بیشتر شهرهای تاریخی چین که در نوسازی‌های قرن بیستم بافت قدیمی خود را از دست دادند، کاشغر هنوز هسته‌ای گلی و زنده دارد: کوچه‌های باریک، خانه‌های آجری-گلی با حیاط مرکزی، کارگاه‌های صنایع دستی که در آن‌ها همان ابزارهای سنتی به کار می‌روند، و بازاری که ریتم هفتگی‌اش از قرن‌ها پیش تغییر نکرده است. تاریخ کوتاه کاشغر کاشغر در مسیر شمالی و جنوبی جاده ابریشم قرار داشت و نقطه‌ای بود که این دو شاخه به هم می‌رسیدند یا از هم جدا می‌شدند. این موقعیت، شهر را به یک مرکز تجاری، مذهبی و فرهنگی تبدیل کرد. در طول تاریخ، کاشغر زیر نفوذ امپراتوری‌های مختلف بود: دودمان‌های چینی، حکومت‌های ترک، مغول‌ها و در دوره دودمان چینگ، به شکل کامل به قلمرو چین پیوست. این لایه‌های تاریخی، در معماری، زبان، غذا و فرهنگ شهر قابل ردیابی‌اند. کاشغر همچنین یکی از نخستین مراکز ورود اسلام به این منطقه بود و مسجد جامع آن، به مهم‌ترین بنای مذهبی منطقه تبدیل شد. امروز نیز این شهر، مرکز فرهنگی اویغورها محسوب می‌شود. مسجد عیدگاه؛ قلب مذهبی شهر در مرکز میدان اصلی شهر قدیمی، مسجد عیدگاه قرار دارد؛ یکی از بزرگ‌ترین مساجد چین که ساخت آن در قرن پانزدهم میلادی آغاز شد و طی قرن‌ها توسعه یافت. ویژگی‌های بنا: سردر بزرگ با کاشی‌کاری زرد و سبز و دو مناره در دو طرف؛ یک حیاط وسیع با درختان؛ و یک تالار نماز با ستون‌های چوبی کنده‌کاری‌شده. معماری آن، ترکیبی از سنت‌های آسیای مرکزی و عناصر چینی است و از مساجد شرق چین متمایز است. نکات بازدید: این مسجد یک مکان فعال مذهبی است. در ساعات نماز، ورود غیرمسلمانان به تالار اصلی محدود است. پوشش محترمانه لازم است؛ شانه‌ها و زانوها پوشیده باشند و زنان بهتر است روسری همراه داشته باشند. در روزهای جمعه و جشن‌های مذهبی، جمعیت بسیار زیاد است و فضای اطراف مسجد، پرشورترین حالت خود را دارد. میدان مقابل مسجد، مرکز زندگی شهری است: در طول روز پر از عابران، فروشندگان و تاکسی‌های سه‌چرخه است و در شب، با نورپردازی بنا و جریان مردم، فضایی زنده دارد. شهر قدیمی و معماری گلی بافت قدیمی کاشغر، شبکه‌ای از کوچه‌های باریک و پیچ‌درپیچ است که در دو طرف آن، خانه‌های دو و سه طبقه با مصالح خشت، چوب و آجر قرار دارند. ویژگی‌های این معماری: حیاط مرکزی: بیشتر خانه‌ها حول یک حیاط ساخته شده‌اند که درخت، گل و فضای نشستن دارد. این حیاط، قلب زندگی خانوادگی است و در تابستان، خنک‌ترین نقطه خانه محسوب می‌شود. ایوان‌ها و بالکن‌های چوبی: طبقه‌های بالا با ستون‌ها و نرده‌های چوبی کنده‌کاری‌شده و گاه با پنجره‌های مشبک ساخته شده‌اند. گذرهای سقف‌دار: در برخی نقاط، کوچه‌ها از زیر ساختمان‌ها عبور می‌کنند و فضاهای نیمه‌بسته با نور محدود ایجاد می‌کنند. این گذرها، در تابستان سایه و در زمستان محافظت در برابر باد فراهم می‌کنند. تزئینات: درهای چوبی کنده‌کاری‌شده، ستون‌های رنگ‌آمیزی‌شده و کاشی‌کاری‌های محدود، نشانه‌های هنر محلی‌اند. در سال‌های اخیر، بخش‌هایی از بافت قدیمی بازسازی و مقاوم‌سازی شده‌اند. این کار، از یک سو ایمنی بناها را افزایش داده و از سوی دیگر، بحث‌هایی درباره اصالت بافت ایجاد کرده است. امروز بخش بازسازی‌شده تمیزتر و منظم‌تر است و بخش‌های دیگر هنوز بافت سنتی خود را دارند. بازار یکشنبه؛ بزرگ‌ترین رویداد هفتگی شناخته‌شده‌ترین جنبه کاشغر برای مسافران، بازار بزرگ یکشنبه است. این بازار، در حاشیه شهر برگزار می‌شود و یکی از بزرگ‌ترین بازارهای روباز آسیای مرکزی محسوب می‌شود. چه چیزی در آن پیدا می‌شود: دام و طیور زنده (گوسفند، بز، گاو، الاغ، شتر و پرندگان)؛ محصولات کشاورزی محلی (میوه‌های خشک، مغزها، ادویه، هندوانه و خربزه در فصل)؛ صنایع دستی (چاقوهای معروف کاشغر، ابزار کشاورزی، زین و برگ اسب، پارچه، فرش و قالیچه، سفال، کارهای مسی و نقره)؛ لباس و کلاه سنتی؛ و بخش غذا با کباب‌ها، نان‌های تازه و آش‌های محلی. نکات بازدید: صبح زود بروید؛ بازار از حدود ساعت هفت تا هشت فعال می‌شود و تا ظهر به اوج می‌رسد. کفش راحت و لباسی بپوشید که کثیف شدن آن مسئله نباشد. پول نقد همراه داشته باشید. برای عکاسی از افراد و حیوانات، اجازه بگیرید. شلوغی، گرد و خاک و بو بخشی از تجربه است. علاوه بر بازار یکشنبه، بازارهای روزانه محلی در نقاط مختلف شهر وجود دارند که خلوت‌تر و اصیل‌ترند؛ از جمله بازارهای محله‌ای شهر قدیمی که صبح‌ها پر از خریداران محلی است. کارگاه‌های صنایع دستی در کوچه‌های شهر قدیمی، هنوز کارگاه‌های سنتی فعال‌اند. چند مورد شاخص: چاقوسازی: چاقوهای کاشغر شهرت منطقه‌ای دارند. در کارگاه‌ها، فرایند آهنگری، شکل‌دادن تیغه، ساخت دسته از استخوان یا چوب و تیز کردن را می‌توان دید. خرید این چاقوها به عنوان سوغات، به دلیل محدودیت‌های حمل در پرواز، نیاز به برنامه‌ریزی دارد (در چمدان ثبت‌شده قابل حمل است، در بار دستی نه). کارهای مسی: ظروف، سینی، قوری و تزئینات مسی با چکش‌کاری دستی ساخته می‌شوند. صدای چکش‌کاری در کوچه‌های این بخش، بخشی از فضای شهر است. سفال و ساز موسیقی: کارگاه‌های سفالگری و سازسازی سنتی (مانند سازهای زهی و دایره‌های محلی) نیز در منطقه فعال‌اند. نان‌پزی: تنورهای گلی در گوشه و کنار شهر قرار دارند و نان تازه، یکی از اصلی‌ترین اجزای سفره محلی است. دیدن پخت نان در تنور، یک تجربه ساده اما به‌یادماندنی است. چایخانه‌ها و فضای اجتماعی چایخانه‌های سنتی کاشغر، فضاهایی بزرگ با نیمکت‌ها و تشک‌های کف، سماورهای بزرگ و جریان پیوسته مشتری هستند. بیشتر مشتریان، مردان سالمندان محلی‌اند که ساعت‌ها می‌نشینند، چای می‌نوشند و گفت‌وگو می‌کنند. چای رایج، چای سبز محلی با ادویه یا چای سیاه است که در فنجان‌های کوچک سرو می‌شود. نشستن در این فضا، یکی از اصیل‌ترین راه‌های دیدن زندگی شهری کاشغر است. غذای کاشغر آشپزی این منطقه، ترکیبی از سنت‌های آسیای مرکزی و تأثیرات چینی است و بر پایه گوشت گوسفند، نان، برنج، رشته و لبنیات استوار است. درباره غذاهای شاخص اویغوری و نکات غذای حلال در چین، مقاله اختصاصی در همین دسته از وبلاگ ویزاجت موجود است. چند مورد که در کاشغر باید امتحان کرد: کباب سیخ روی ذغال، پلو (پلویی با گوشت، هویج و کشمش)، نان تنوری تازه، سوپ رشته با گوشت، و میوه‌های محلی در فصل (انگور، خربزه، انار، زردآلو و انواع خشکبار). برنامه بازدید دو روزه روز اول: صبح زود بازدید از بازار هفتگی یا بازار محلی روزانه. سپس مسجد عیدگاه و میدان مرکزی. ناهار در یک رستوران محلی. بعدازظهر، گشت در کوچه‌های شهر قدیمی، بازدید از کارگاه‌های صنایع دستی و نشستن در یک چایخانه سنتی. غروب، بازگشت به میدان برای دیدن نورپردازی. روز دوم: صبح، بازدید از بناهای تاریخی اطراف شهر، آرامگاه‌های قدیمی و محله‌های سنتی. بعدازظهر، خرید سوغات از بازار صنایع دستی و بازدید از یک کارگاه نان یا مسگری. شب، شام در یک رستوران با موسیقی زنده محلی. نکات عملی سفر به کاشغر دسترسی: کاشغر فرودگاه دارد و پروازهای داخلی از شهرهای بزرگ چین به آن برقرار است. همچنین با قطار از شهرهای شرقی استان قابل دسترسی است، اما زمان سفر طولانی است. اختلاف ساعت عملی: اگرچه چین یک منطقه زمانی رسمی دارد، اما در این منطقه غربی، طلوع و غروب حدود دو ساعت دیرتر از پکن است. در عمل، ساعت کاری، بازار و غذا یک تا دو ساعت جابه‌جا است. صبحانه ممکن است ساعت نه و ناهار ساعت دو باشد. برنامه خود را بر این اساس تنظیم کنید. مدارک: گذرنامه همیشه همراه باشد. بازرسی‌های امنیتی در ورودی شهرها، ایستگاه‌ها و برخی جاذبه‌ها رایج است و زمان می‌برد. مجوز مناطق مرزی: برای سفر به برخی مناطق مرزی و کوهستانی اطراف، مجوز اضافی لازم است که معمولاً از طریق آژانس یا راهنما هماهنگ می‌شود. زبان: اویغوری زبان اصلی و چینی ماندارین زبان رسمی است. انگلیسی به ندرت فهمیده می‌شود. یک اپلیکیشن ترجمه و آدرس‌های نوشته‌شده به چینی ضروری است. پرداخت: پرداخت الکترونیکی محلی غالب است. پول نقد در بازارهای سنتی لازم است. کارت‌های بین‌المللی پذیرش محدودی دارند. پوشش و رفتار: در فضاهای مذهبی و محلی، پوشش محافظه‌کارانه و رفتار محترمانه داشته باشید. عکاسی از افراد بدون اجازه نکنید. فصل: بهترین زمان، می تا اکتبر است. تابستان گرم و خشک، زمستان سرد است. بهار ممکن است با طوفان شن همراه باشد. ارتفاع: خود کاشغر در ارتفاع حدود هزار و سیصد متر است و مشکل ارتفاع ندارد. اما سفر به پاس‌های کوهستانی اطراف، ارتفاعات بسیار بالاتری دارد و نیازمند آمادگی است. پرسش‌های پرتکرار چند روز برای کاشغر لازم است؟ دو روز برای شهر؛ با سفرهای اطراف، چهار تا پنج روز. آیا بازار یکشنبه ارزش دارد؟ بله؛ اگر سفر شما با یکشنبه هم‌زمان است، آن را اولویت اول قرار دهید. آیا سفر به این منطقه امن است؟ بله؛ حضور امنیتی زیاد و نرخ جرم پایین است. تنها نکته، زمان‌بر بودن بازرسی‌هاست. آیا شهر قدیمی هنوز اصیل است؟ بخش‌هایی بازسازی شده‌اند، اما بافت کلی، کارگاه‌ها و زندگی روزمره هنوز زنده است. برای دیدن اصالت، از مسیرهای اصلی توریستی به کوچه‌های فرعی بروید. بهترین سوغات چیست؟ چاقوی کاشغر، خشکبار و مغزها، پارچه‌های محلی، کلاه سنتی، کارهای مسی و ادویه. نکته حرفه‌ای ویزاجت: در کاشغر، ساعت خود را دو ساعت جلو ببرید. ریتم زندگی این شهر با پکن هماهنگ نیست: بازار صبح دیرتر شروع می‌شود، ناهار ساعت دو بعدازظهر سرو می‌شود و غروب در ساعت ده شب است. مسافرانی که با ریتم رسمی چین برنامه می‌چینند، نیمی از روز را در انتظار باز شدن مغازه‌ها هدر می‌دهند و از زیباترین ساعات شهر — عصرهای بلند و پر نور — محروم می‌مانند. برای دریافت برنامه سفر کاشغر و سین‌کیانگ با راهنمای فارسی‌زبان، مجوزهای لازم و رزرو هتل و پرواز، با کارشناسان ویزاجت تماس بگیرید یا فرم درخواست را در وب‌سایت تکمیل کنید.
